Bayburt Aydıntepe Tarihi Yerleri Eseleri Ve Turizm Mekanlari Coğrafi Yapısı ~ Tarihi ve Turistik Yerler

Bayburt Aydıntepe Tarihi Yerleri Eseleri Ve Turizm Mekanlari Coğrafi Yapısı



Mevcut kaynaklara göre ilçenin yerleşim merkezi olarak kuruluşu Bayburt kadar eskidir. Aydıntepe ilçesinin bulunduğu bölge tarihin çeşitli dönemlerinde bir çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Yörenin bilinen en eski sakinleri Haldilerdir. Hitit kaynaklarında Bayburttan Dukamma adı ile bahsedilmiş olması M.Ö.3000-2500 yılları arasında Aydıntepe ve çevresinin Hititlerin egemenliğinde bulunduğunu göstermektedir. Aydıntepe ve yöresinde Urartular,iskitler,Romalilar,Persler ve Bizanslilar hüküm sürmüşlerdir.

Yöre 1071 Malazgirt Zaferiyle Türklerin eline geçmiş,1072 -1202 yılları arasında bazen Saltukluların bazen de Danişmendlilerin hakimiyetinde kalmıştır. 1202 yılında Selçuklular Saltuklu Devletine son verince Bayburt ve çevresini de ele geçirmilerdir. Yöre bir süre İlhanlıların, Akkoyunluların ve Safevilerin denetiminde kalmış, 1514 Çaldıran Savaşından sonra Osmanlıların hakimiyetine girmiştir. 1916-1918 yılları arasında Rus işgali ve Ermeni zulmüne maruz kalan bölge 21 Şubat 1918de işgal kuvvetlerinin yöreyi terk etmeleri sonucu tekrar Türk egemenliğine geçmiştir.

Osmanlılar döneminde Hart ismiyle Bayburt kazasına bağlı bir nahiye olarak varlığını sürdüren Aydıntepe, Cumhuriyetin kuruluşundan sonra Bucak merkezi olmuştur. 1957 yılında nüfusu göz önüne alınarak Belediye teşkilatı kurulmuş ve adı Aydıntepe olarak Türkçeleştirilmiştir. 1987 yılında 3392 sayılı Kanun ile ilçe olan Aydıntepe, önce Gümüşhane iline, 1989 yilinda çıkarılan 3578 sayılı Kanun ile İl olan Bayburta başlanmıştır. ilçede Kaymakamlık teşkilatı 09.06.1988 tarihinde oluşturulmuştur .

1828-1829 OSMALI RUS SAVAŞINDA  BAYBURT SAVAŞLARI VE AYDINTEPE ( HART ) DİRENİŞİ

Ruslar Erzurum u işgal ettikten sonra  bir hareket üssü gibi kullanarak Bayburt yolu ile Trabzon üzerine yürümesi beklendiinden o bölgeyi iyi tanıyan ve askeri bilgisi Trabzon Valisi Osman Paşanın Salih Paşanın yerine doğu komutanlığına atanması  bundan sonra devam edecek olan savaşların Türklerin lehine  sonuçlanması amacına dayanıyordu.

Bu atamadan sonra Osman paşa iyi yetişmiş  6000 erle Trabzon dan  Gümüşhane ye doğru yola çıktı General Kont Paskewich temmuz ayının ortalarına doğru  Tuğgeneral  burdzof u iki piyade taburu altı adet top bir adet kazak müfrezesi ve Rus  Müslümanlarından oluşan milis kuvvetleri  ile temmuz başında Erzurum dan  Bayburt u ele geçirmek için görevlendirilmişti Kop geçidi başarıyla geçildikten sonra Bayburt a yaklaşıncaya kadar herhangi bir direnme ile karşılaşılmadı  (Bu durum Osmanlı Devletinin Doğu cephesi ile ilgili bir savunma planının bulunmadığına delalet eder zira Kop Dağından iyi savunma hattı nerede kurulabilirdi .) Tarlalarındaki köylüler bir yandan işleri ile ilgilenirken bir yandan da endişeli gözlerle Rus ilerleyişini  izlemekte idiler.

Trabzon – Erzurum yolunun korunmasında görevli olan Doğu Başkomutanlığına bağlı karakollar yerlerini bırakarak Bayburt ve Vavuk Dağına doğru çeilmişlerdir.

General Burdzof  13 Temmuz 1829 günü süratle ilerlemesine devam ederek Bayburt a girdi . İlk iş olarak Bayburt kalesini kendi amaçları doğrultusunda yeniden savunma düzenleri alarak bir üs haline getirdi . Bayburt bu suretle ilk olarak Rus işgaline uğruyordu. (13 Temmuz 1829)

Aynı tarihte Osmanlı kuvvetlerinin Aydıntepe ( Hart ) ovasında toplandığı haberi geldi . Doğu Başkomutanı Osman paşa 6000 erden oluşan piyade ve süvari kuvvetleri  ile Gümüşhane – Bayburt yolunu  korumak amacı ile bölgede hazırlanmaya başladı.

Bayburt un işgali üzerine yardıma koşan Of ve Sürmeneli milisler düşman işgaline uğrayan Bayburt halkı ile birlikte Aydıntepe (hart ) ye kadar olan bölgeleri kontrolleri altına aldılar.

General Burdzof  Türk kuvvetlerini ilerden karşılamak amacı ile iki bölük kadar bir kuvveti şehirde bırakarak kalan kuvvetleri ile (5000 piyade 6000 süvari ) Aydıntepe ( Hart ) ovasına doğru hareket etti .

30 Temmuz 1829 tarihinde her iki taraf kuvvetleri  birbiri ile temas sağladıktan sonra karşılıklı taarruz başladı. Savaş devam ederken Türk milis kuvvetleri önce Aydıntepe  ( Hart ) bucağına kadar çekildiler.Ruslar yakın bir takiple Türklerle arayı açmak istemiyorlardı .

Askeri tarihlere pek geçmemiş olmakla beraber Aydıntepe ( Hart ) ovasının Çoruh nehrine kavuşan dere ve çayların daha önce yerli halkın üstün gayretleri ile bentler yapılarak kapatılması sonucunda su şişirmeleri meydana gelmiş ve ovanın büyük bir kısmı bataklıklarla kaplanmıştır .

Kendi kısır olanakları içinde Bayburt halkının Of ve Sürmeneli yiğitlerle birlikte düzenli Rus kuvvetleri ile yaptıkları bu savaş bu gün en çağdaş orduların bile başa çıkamadıkları bir gerilla savaşı niteliğini taşımaktadır . Belkide anadoluda ilk defa yapay bir engel bu şekilde oluşturularak bir ovada yapılan ilk ve tek savunma budur. Bu açıdan bakıldığında olay son derece önemlidir. Rusların bu küçük Osmanlı birlikleri karşısında yenilgiyi kabullenerek Bayburt a çekilmeleri üzerine Türk milislerinin önderlerinden Mercimek Oğlu Ali Bey kuvvetlerini dağlık bölgeye çekmiş fakat Hacı Osman Efendi emrindeki kuvvetlerle bulundukları mevzide sonuna kadar savaşa devam etmişlerdir.

Rusların giriştikleri ikinci bir taarruzda başta Hacı Osman efendi olmak üzere birçok Of Sürmene ve Bayburtlu yiğitler şehit edilmişlerdir.Hacı Osman Efendinin mezarı Aydıntepe İlçesinin Merkez camii avlusundadır.Mezar taşına kendisinin bu savaşta şehit olduğu ve Bayburt un kültür hayatında adını duyurmuş bir bilgin bir insan olduğu yazılmıştır.General Burdzof  30 Temmuz 1829 günü Aydıntepe (hart ) bölgesine çekilmekte olan Türk kuvvetlerini takip ederken yaralandı ve bir gün sonrada öldü . Nihayet Ruslar yenilerek Bayburt a çekilmeye ve burada da duramayarak daha güneye doğru çekilmeye mecbur oldular . Bu savaşlarda General Burdzof dahil olmak üzere Ruslar 18 Subay 300 er kaybetmişlerdir.

Özellikle General Burdzofun ölümü büyük bir üzüntüye ve moral bozukluğuna sebep olduğunu bu savaşlar sırasında Erzurum da bulunan ünlü Rus şairi ve yazarı Alexsandre  Puşkin Erzurum yolculuğu adlı kitabında konu etmiştir.Bu kitap Bayburt tan bahsetmese de  bu savaşla ilgili gerçeğe yakın bilgiler içermektedir.

General Burdzof un ölüm haberini alan kont paskevich  1 Ağustos 1829 günü Tuğ General Moraviyef i kuvvetleri ile  ve daha sonrada 3 Ağustos 1829 ordunun büyük bir kısmını Bayburt a doğru harekete geçirdi . Niyeti önce Bayburttaki direnişi kırmak ve sonrada bu bölgedeki direnişi besleyen Trabzonu ele geçirmekti.

8 Ağustos 1829 da Aydıntepe (Hart ) Ovasındaki savaş yeniden başladı çok kanlı çarpışmalar oldu Rus Ordusu zaiyat vermeye devam etti.Ancak Türk kuvvetleri üstün Rus kuvvetleri karşısında tutunamayarak çekilmek zorunda kaldılar.

1828 – 1829 Osmanlı Rus harbine dair Şair Zihninin Sergüzeşt namesinden alınmıştır

HART DESTANI

Bayburt ‘ta yerleşti oturdu küffâr,

Çekti taburların ol dil-i bedkâr

Hart ‘ın ahvalinden oldu haberdâr

Seyr-eyle hikmet-i perverdigârı

Herkes camide namaz kılarken

Halikına niyaz , gâh naz ederken

El kaldırıp Hakk’a,niyaz ederken,

Gördülerki,Hart ‘a doldu küffâr

                                                Hacı Osman Efendi, Kutb-i zamane,

’’Ümmet-i Muhammet ‘‘ dedi bir yana

Seçilsin kıyanlar baş ile câna

Kim severse ol Hazret-i Cebbâr’ı

ŞEHİT HACI OSMAN EFENDİ

1828-29 Osmanlı Rus savaşında şehit düşmüştür.Rus kuvvetlerinin Bayburt”u işgali ile başlayan savaş sonrası,Rusların Aydıntepe(Hart) ye ilerlemesi sonucu Aydıntepe”de halk ayaklanmış ve Hacı Osman Efendi Türk kuvvetlerinin başına geçmiştir.Rus Kuvvetlerini durdurmak için Aydıntepe ovasını suyla doldurarak Rusların ilerlemesini durdurmuş ve Ruslara büyük zaiyatlar vermiştir.Ancak başka bir koldan gelen Ruslarla yapılan savaş sonucu şehit düşmüştür.

Aynı zamanda Tarihçi olan Hacı Osman efendi yüzlerce talebe yetiştirmiştir.İlçemiz de kendi adıyla anılan camiinin bahçesinde ve kendi yetiştirdiği müderrislerle birlikte yatmaktadır.

a)KÜLTÜR: İlçemizde genel olarak tipik Anadolu kültürü hakimdir. Halk genel olarak geleneksel değerlere, örf ve adetlere bağlıdır. Ataerkil aile yapısı egemen olup,  aile reisi otoriterdir. Ekonomik bağimsızlığını kazanan çekirdek aile sayısında değişen günümüz şartlarına göre artış görülmektedir.

b)TURİZM: İlçemizde genel olarak yayla turizmi ağırlıktadır. Temmuz ayında Bayburt İlinde yapılan Dede Korkut Şenlikleri çerçevesinde İlçemiz sınırlarında bulunan Soğanlı Dağındaki yayla şenlikleri yayla turizmini canlandırmaktadır.

c)ÇEVRE: İlçemizde sanayi olmadığından  sanayi kirliliğine dayalı kimyasal atık bulunmamaktadır. Tarım ve Hayvancılığa dayalı bir ekonomi olduğundan hayvansal artıklar nedeniyle köy ve şehir merkezinde sıkıntı yaşanmaktadır.

Bayburt İlinin iki ilçesinden biri olan Aydıntepe 40 derece 24 dakika kuzey enlemi,40 derece 10 dakika doğu boylamında olup,doğu ve güneyden İl Merkezi, kuzeyden Trabzon, batıdan Gümüshane illeriyle çevrilidir. Bayburt İl Merkezinin kuzeybatısında,kendi adı ile anılan ovanın kuzeyinde, Kuzey Anadolu sıradağlarının bir bölümünü oluşturan ve Trabzon ve Bayburt İllerinin doğal sınırını çizen Soğanlı Dağlarının ovayla birleştiği yamaçta kurulmuştur.

Deniz seviyesinden yüksekliği 1650 m ,yüzölçümü 473 km2 dır. (Yüzölçümüne göller dahil değildir.) Bayburt iline 24 km, Trabzon iline 180 km, Gümüşhane iline 80 km uzaklıktadır. ilçenin en önemli dağları olan Soğanlı Dağları, kara iklimin etkisi ve tahripler sonucu orman örtüsünden hemen hemen mahrumdur. Bu dağların en önemli özelliği yayla ve av turizmine elverişli olması, geniş otlaklarının bulunmasıdır. ilçenin doğal bitki örtüsü geç kuruyan mera,çayır ve bozkırdır. Doğu Anadolu ikliminin etkisi altında bulunan ilçemizde kışlar soğuk ve kar yağışlı, yazlar kurak ve sıcak geçer.

 BİTKİ ÖRTÜSÜ

2750 m. yüksekliğe sahip Soğanlı Dağlarının kuzey yamaçlarında Karadeniz ikliminin etkisi görülür. İlçenin belli başlı akarsuları Çoruh Nehrinin kollarını oluşturan küçük derelerdir. Aydıntepe ovasını ikiye ayırarak doğu-batı doğrultusunda uzanan Çoruh çayı Çoruh Nehrinin en büyük koludur. Ayrıca Çatıksu, Sorkunlu, Gümüşdamla ve Sırataşlar dereleri Çoruh Nehrinin havzasında yer alan önemli kaynaklardır. Bu derelerde yılın her mevsiminde su bulunur.

Ilkbahar ve Sonbaharda bu derelerin taşıdıkları su miktarı artar. ilçenin en önemli tarım alanı, yükseltisi 1450-1550 metreler arasında olan Aydıntepe Ovasıdır. Bunun dışında ovaya açılan dere boylarında tarıma elverişli küçük düzlükler bulunur. İlçemizde rüzgarlar Soğanlı Dağlarından Çoruh Nehri vadisine doğru eser ve yöre Balkar adı verilen rüzgarların etkisi altındadır. Ayrıca Aydıntepe Ovası doğudan esen rüzgarlara da açıktır.

Kaynak:http://www.aydintepe.bel.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=108&Itemid=606
Puanlama:

0 yorum:

Yorum Gönder

Kayıtsız kullanıcılar anonim seçeneği ile yorum yapabilirler.Unutmayın yorumlarınız yönetici onayından geçecektir.